Select Page

“Welkom bij de telefoonbeantwoorder van Diederik Zekerder, wetenschapsjournalist én communicatieadviseur. Toets 1 voor een journalistieke productie, toets 2 voor advies over het beïnvloeden van een journalistieke productie.”

“2”

“Toets 1 als u al een nieuwsmedium op het oog heeft, toets 2 als u wilt dat ik uw artikel schrijf en als journalistiek product aan een nieuwsmedium aanbied.”

De naam van de journalist slash adviseur en de tekst op zijn telefoonbeantwoorder heb ik verzonnen, maar de kwestie is levensecht. Kan iemand een geloofwaardige journalist zijn als hij zichzelf ook ‘vermarkt’ als communicatieadviseur? En ben je nog wel onafhankelijk journalist als je ook wel eens een persbericht voor een wetenschappelijke organisatie schrijft? Binnen de Vereniging van Wetenschapsjournalisten in Nederland woedt er al enige tijd een felle discussie over dit onderwerp, een discussie die voorlopig nog niet beslecht is.

Bankrekening onder druk

Tot nu toe zijn leden van de vereniging óf journalist óf voorlichter/communicatieadviseur. De eerste categorie heeft stemrecht, de tweede niet. Maar omdat het journalistieke vak, en daarmee de bankrekening van menig journalist, onder druk staat, zien deze zich steeds vaker genoodzaakt om stukken voor de krant aan te vullen met het schrijven van een jaarverslag, persbericht of verslag van een congres voor publieke of commerciële organisaties.

Is dat erg? Dat is de centrale vraag waarmee de vereniging worstelt. Want als de vereniging de eigen statutaire regels strikt zou handhaven blijft er bijna geen lid met stemrecht meer over.

Hoe stel je je voor?

Het dilemma of je zowel onafhankelijk als afhankelijk werk kunt leveren steekt op twee niveaus zijn kop op. Ten eerste binnen je eigen hoofd. Stel je je op een feestje aan een potentiële, maar onbekende, klant voor als journalist of als adviseur? Het laatste levert waarschijnlijk lucratievere opdrachten op. Maar als het de hoofdredacteur van een journalistiek medium blijkt te zijn, zijn je kansen verkeken.

En stel dat je een congres verslaat voor de interne nieuwsbrief van een farmaceutisch bedrijf, en NRC belt je morgen op om een kritisch stuk te schrijven over een nieuw geneesmiddel dat door deze farmaceut op de markt wordt gebracht. Kun je voor jezelf de knop omzetten? Of zal je onbewust – of misschien zelfs bewust – selectief zijn in de informatie die je in je NRC artikel gebruikt, uit angst de farmaceut voor het hoofd te stoten?

Geloofwaardigheid

Dat brengt me op het tweede niveau, namelijk je geloofwaardigheid naar je klanten toe. Zowel naar de commerciële klant die verwacht dat je zonder enige reserves de tekst schrijft die zij verwachten. Als de klant die verwacht dat je alles in het werk zult stellen (waaronder het inzetten van je journalistieke netwerk) om hun communicatiedoel te vervullen. Als de hoofdredacteur die verwacht dat je niet bang bent om tegen schenen te schoppen om the best obtainable version of the truth te achterhalen, zoals Carl Bernstein het doel van een journalist verwoordt.

In mijn wereldbeeld is het onverstandig, zo niet onmogelijk, om jezelf zowel wetenschapsjournalist als communicatieadviseur te noemen. In het beste geval ziet je klant je als een opportunist, in het slechtste als ongeloofwaardig. Maar de kachel moet branden.

Wat te doen?

Dus wat moet je als arme freelancer doen? Journalistieke media overtuigen dat ze gedegen, onafhankelijke journalistiek beter moeten waarderen? Een gedragscode opstellen die je ervan weerhoudt om als journalist te schrijven over organisaties die je als klant hebt? Moet dat worden gehandhaafd en door wie? Of moeten we journalisten voortaan bij het afstuderen de Eed van Bernstein laten afnemen, waarmee ze – net als de Hippocrates eed voor artsen – beloven zich aan een beroepscode te houden?

Ik ben hoofdredacteur van twee bladen die kritisch berichten over de organisatie die ook mijn salaris betaalt, met als enige vangnet een redactiestatuut waarin mijn journalistieke onafhankelijkheid is vastgelegd. Ik weet heel goed hoe moeilijk het is om journalistiek in de twilight zone te bedrijven. Dus waarom zou je het jezelf moeilijk maken door de wereld van de journalistiek en de communicatie te vermengen? Geef duidelijkheid, meneer Zekerder, en kies! In het belang van uw klanten, en in het belang van het imago van de wetenschapsjournalistiek.

Dit artikel is op 18 april 2012 gepubliceerd op De Nieuwe Reporter.